Perceptimi i publikut të gjerë në Kosovë për komunitetin serb ndryshon varësisht nga ngjarjet politike, ndërsa 24 shtatori dha kontribut shtesë që narrativa të jetë uniforme.

Letërsia, kultura, arti – ato janë vetëm pjesë e asaj që është e ndryshme në komunitetin serb në krahasim me atë që i serviret publikut nga Beogradi dhe Prishtina dhe mediat kryesore.

Vështirësia e Parezistueshme e Ekzistencës, Letërsia Serbe në Kosovë (2000-2020)” – një antologji e Aleksandar Dunđerin mbledh 17 autorë dhe paraqet një pasqyrë të skenës letrare moderne të serbëve në Kosovë.

“Më intereson të tregoj shumëllojshmërinë e letërsisë serbe këtu në Kosovë dhe ajo që është e rëndësishme është të tregoj se si është pjesëmarrëse e barabartë në jetën letrare në mbarë rajonin, pra kudo që shkruhet në gjuhën serbe” – tha Dunđerin.

Letërsia serbe në Kosovë ndjek prirjet serbe dhe evropiane në letërsi, shpjegon ai:

“Ajo është në frymën e kohës, është e aftë të eksperimentojë. Ajo është e aftë të reflektojë në mënyrë kritike mbi realitetin. Dhe madje pjesa më e madhe e saj është frymëzuar jo nga Kosova si hapësirë poetike, por nga Kosova si e vetmja hapësirë reale ku sot po ndodhin gjëra shumë interesante dhe të mrekullueshme”.

Antologjia fillon me poezitë e Darinka Jevrić, përfshihet edhe Petar Sarić – një nga përfaqësuesit më domethënës të romanit serb në gjysmën e dytë të shekullit të 20-të, ndërsa autorët e tjerë nuk janë të njohur dhe në zë për publikun e gjerë:

“Ata nuk i përmbushën pritshmëritë e asaj që do të donin Beogradi dhe Novi Sadi, më shumë për disa arsye letrare dhe politike sesa për arsye letrare dhe estetike. Kjo është arsyeja, për mendimin tim, për heshtjen e tyre”.

I pyetur pse duhet lexuar antologjia e tij, Dunđerin thotë se arsyeja për këtë është mundësia për të kuptuar se çfarë po ndodh me të vërtetë në Kosovë në këtë shekull dhe me çfarë frymëzohen autorët:

“Në Kosovë nuk jetojnë serbët, të cilët në mënyrë absolute janë të ngarkuar qoftë me traditën, qoftë me situatën aktuale politike, nuk janë njerëz, si të thuash, pa aftësi të të menduarit kritik. Ata janë në fakt gjëja më e vlefshme që kanë serbët aktualisht në Kosovë dhe na kujtojnë tmerrin që na ka ndodhur në këtë shekull dhe se edhe ne vetë jemi përgjegjës për të gjitha këto dhe jo vetëm fqinjët tanë”.

Një strehë për artistët, për të gjithë ata që ndihen ashtu dhe ata që e duan artin – qendra private kulturore Aquarius, e cila gjatë ditës kthehet në skenë teatri, një klub kafeje dhe në bibliotekë…

“Qëllimi ishte shumë i thjeshtë – që të gjithë ata njerëz që jetojnë në qytetin, i cili tashmë ka traditën e vet kulturore, Mitrovica njihet në Jugosllavinë e vjetër dhe pas kësaj, në mes të dy luftërave, si vendtakim i ngjarjeve dhe ndodhive kulturore, kur ndoshta edhe nuk kanë ekzistuar në tërë territorin e Kosovës, kanë ekzistuar këtu. Pikërisht sepse kishim audiencën që e dinim tashmë se ishte ndërtuar, për njerëz që duan përmbajtje pak më ndryshe dhe për njerëz që duan art alternativ, bashkëkohor…”

Për dallim nga shumë institucione, Akvarijus, si qendër kulturore private, ka qenë dhe është vendtakim edhe në kohë krize në veri të Kosovës:

“Pra, kjo është vraga jonë (kriza në veri të Kosovës, aut.). Dhe prandaj duhet të mësojmë të jetojmë me të, thjesht sido që të jetë, sado e shëmtuar të jetë, të përpiqemi të jetojmë me të”.

Dhe ndërsa të tjerët do të gërmonin në vragë ose do ta hiqnin atë, Akvarijus përdori shumë kriza si për motivim ashtu edhe për frymëzim.

“Si mund të përpiqemi të ndryshojmë pikën e markës negative të Mitrovicës në pozitive dhe të shpresojmë se një ditë do të jetë më mirë. Dhe sinqerisht, mendoj se ato momente kritike dhe ato situata krize frymëzuan shumë njerëz dhe të ftuar që na vinin në situata të tilla të sikletshme, madje shkruanin ese, krijuan vepra arti…”.

Me kokë përmes turpit – ky është emri i librit të parë me aforizma të aforistit të vlerësuar me çmime Jovan Zafirovic nga Kormijani i Poshtëm:

“Libri është krijuar nga aforizmat që janë botuar më parë në media, revista dhe radio të ndryshme, jo tematikisht, sepse libri është i larmishëm tematikisht”.

Ndër të tjera, ajo që e frymëzon dhe e lidh me Kosovën është sigurisht politika.

“Më pëlqen ta shikoj Kosovën nga prizmi i politikës, jo vetëm nga prizmi i besëlidhjes, historisë, kulturës, por ushqej edhe ndonjë formë tjetër të shprehuri, ndryshe nga shumë artistë dhe krijues të tjerë që shpeshherë motivet e tyre për të shkruar dhe hulumtuar i gjejnë në histori, heronj, manastire, që sigurisht nuk është asgjë e keqe dhe asgjë negative, por unë po mundohem disi të kem të shprehurit tim dhe të jap vulën dhe vizionin tim”.

Ai e sheh aforizmin si një armë efektive që trajton tema serioze për hir të lirisë.

“Për mua personalisht, aforizmi është mënyra për të fituar lirinë”.

Kjo përmbajtje është krijuar në kuadër të projektit “Ndërpreje heshtjen”, i cili zbatohet nga Alternativna në partneritet me Radio Kontakt Plus.

Përmbajtja është krijuar me mbështetjen financiare të Bashkimit Evropian dhe është përgjegjësi e vetme e Alternativna dhe Radio Kontakt Plus, dhe nuk pasqyron domosdoshmërisht pikëpamjet e BE-së.

Leave A Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *